۰۶ آبان ۱۳۸۸

تاریخچه‌ی اسکار، سینمای جهان، سینمای ایران

این مجسمه دوست داشتنی

پونه خامین

82 سال از زمانی که «مارگریت هریک»، آرشیتکت و مدیر اجرایی کمپانی فیلمسازی «مترو گلدین مه یر»، با دیدن مجسمه‌ای به وزن 4 کیلوگرم و ارتفاع 30 سانتی‌متر و روکشی از آب طلا، فریاد زد: «خدای من، چقدر به عموی من، اسکار شباهت دارد!» می گذرد؛  و این مجسمه که پس از آن به افتخار عموی مارگریت، اسکار نامیده شد تاکنون در دستان بیش از 700 هنرمند جای گرفته است تا معتبرترین جایزه سینمایی جهان لقب گیرد. آکادمی اسکار در سال 1927 پایه گذاشته شد و اعضای این آکادمی بلافاصله به فکر افتادند تا با تعیین جایزه‌ای، ازدست‌اندرکاران سینما در رشته‌های مختلف، تقدیر کنند.
بدین ترتیب جرج استنلی، مجسمه‌ساز لس‌آنجلسی به همراه مدیر هنری و ناظر و طراحان دکور کمپانی فیلمسازی مترو گلدین مه‌یر، مجسمه‌ای را به عنوان جایزه این آکادمی طراحی نمودند. این مجسمه به شکل شوالیه‌ای طلایی است که بر روی یک پایه فلزی مشکی رنگ حلقه فیلم ایستاده و داخل آن از فلز برنز است. ارزش تقریبی هر تندیس، 200 دلار می‌باشد. در تمام این سال‌ها، جایزه اسکار نشان دهنده وضعیت کلی سینما بوده و به عنوان پاداشی به فیلم‌ها، بازیگران و کارگردانانی که دستاوردهای پایداری داشته‌اند اهدا شده است. اولین مراسم اسکار با نام رسمی «نشان لیاقت آکادمی» در سال 1927 در کنار یک مراسم شام رسمی در تالار «بلاسام» یا همان «شکوفه» هتل روز ولت هالیوود برگزار شد. در این مراسم فیلم «بال ها» با داستانی درباره 2 خلبان آمریکایی که هر دو عاشق یک دختر می‌شوند، جایزه بهترین فیلم  را گرفت و امیل یانینگر، برای بازی در فیلم «جسم یا همه‌تن» جایزه بهترین بازیگر مرد را از آن خود نمود. جنت گینور نیز برای بازی در فیلم «آسمان هفتم» اولین اسکار بهترین بازیگر زن را به خانه برد. بدین ترتیب، مهم‌ترین و معتبرترین جایزه سینمایی جهان متولد شد تا هرساله چشم میلیون‌ها مشتاق علاقمند در سراسر دنیا، برروی شوالیه‌ای طلایی باشد که دست برسینه دارد و در مراسمی میان نور و رنگ و هلهله می‌درخشد.

 
نامزدها چگونه مشخص می شوند


آکادمی اسکار هرساله در هر رشته سینمایی، فهرست دستاوردهای برجسته را برای اعضای هر رشته می‌فرستد. هریک از اعضا موظف هستند که از میان این فهرست، پنج نام را در رشته خود و پنج نام را به عنوان بهترین فیلم انتخاب کرده و به آکادمی بدهند. پس از شمارش اولیه، 5 نام به عنوان نامزدهای آن رشته برگزیده می‌شوند و بار دیگر این نام‌ها در اختیار اعضا قرارمی‌گیرد.
این‌بار در رای‌گیری نهایی از میان 5 نامزد، اعضا می‌توانند در همه رشته‌ها رای بدهند و بدین ترتیب برگزیدگان اسکار مشخص می‌شوند. طبق قانون آکادمی، فیلمی می‌تواند در این جشنواره شرکت کند و نامزد دریافت جایزه شود که در آن سال حداقل به مدت یک هفته در شهر لوس‌آنجلس یا حومه آن به نمایش عمومی درآمده باشد. از سال 1953، آکادمی قرار دادی با تلویزیون برای پخش این مراسم بست. این قرارداد، بنیه مالی آکادمی را بسیار بالابرد و به مسئولان آن کمک کرد به برنامه‌های مهم در امر پژوهش، بورس‌های تحصیلی، گردآوری و نگه‌داری فیلم‌ها، انتشارات کتب و مجلات بپردازند و به این ترتیب قدرت خود را بیش از پیش کنند.


اسکارهای پرحرف و حدیث


از آنجا که هرپدیده‌ای که با داوری و قصاوت سرو کار دارد، بی حرف و حدیث نیست، مراسم اسکار و اعلام برگزیدگان نیز ازاین قاعده مستثنی نمی‌باشد. باوجود آنکه همگان برشیوه درست و مناسب رای‌گیری و انتخاب برندگان در اسکار اتفاق نظر دارند، اما این آکادمی از همان جلسات نخستین که برای بنیان گذاری برگزار کرد تاکنون شاهد مجادله‌ها و انتقادهای پایان‌ناپذیری بوده است. همواره و در طول این سال‌ها، شایعاتی پیرامون رشوه‌گیری، اعمال نفوذ استودیوهای حاکم برآکادمی و تصمیم‌های سیاسی، وجود داشته است. اما برخی از اسکارها به پرسر و صداترین جوایز بدل شدند. مراسم اسکار سال 1942 یکی از بحث‌برانگیزترین مراسم در نوع خود بود. دراین سال 2 فیلم «دره من چه سرسبز بود» به کارگردانی جان فورد و «همشهری کین» ساخته ماندگار اورسن ولز، رقابت تنگاتنگی را به نمایش گذاشتند و در نهایت دره من چه سرسبز بود، اسکار بهترین فیلم و بهترین کارگردانی را از آن خود کرد و اورسن و لز جوان و فیلمش را ناکام گذاشت. همشهری کین، سال‌هاست که در صدر فهرست بهترین فیلم‌های جهان قراردارد. برخی معتقدند که این بزرگترین بی‌عدالتی در تاریخ اسکار بوده است. اما آکادمی درسال 1971، به تصحیح بزرگترین اشتباهش اقدام کرد و به اورسن ولز، یک اسکار افتخاری داد. درست در همین سال، جورج سی‌اسکات، اولین بازیگری بود که از پذیرش جایزه اسکار امتناع ورزید. او پیش از مراسم پیغام داد که برای دریافت جایزه نخواهد رفت و مراسم را «یک رژه گوشتی دو ساعته» نامید. آلفردهیچکاک نیز کارگردان دیگری بود که باوجود ساخت فیلم‌هایی همچون «سرگیجه» و «طناب»، همواره مورد بی‌مهری اسکار قرار گرفت. در سال 1967، آکادمی مشکل اعطای جایزه اسکار به آلفرد هیچکاک را با دادن جایزه دستاورد تمام عمر حل کرد. این تنها زمانی بود که هیچکاک، اسکار را لمس نمود. او فقط زیر لب گفت: «ممنون!» و از صحنه پایین آمد. در سال 1972 نیز به چارلی چاپلین یک اسکار افتخاری دادند. بسیاری لحظه دریافت جایزه او را عاطفی‌ترین لحظه در تاریخ اسکار نامیدند. عده‌ای نیز اسکار بهترین فیلم و بهترین کارگردانی را که در سال 2009 به «میلیونر زاغه نشین» تعلق گرفت، اسیر حاشیه‌های سیاسی دانستند.


رکورد اسکار در دست چه کسانی است


تاکنون چیزی درحدود 2هزار و هفتصد جایزه اسکار اهدا شده است، نزدیک به 300 بازیگر مختلف موفق به دریافت آن شده‌اند که بیش از 140 نفر از آنان هنوز در قید حیات هستند. مریل استریپ با 15 بار نامزدی دریافت این جایزه، درصدر رکوردداران اسکار قراردارد. او دوبار در سال های 1979 و 1982، موفق به کسب این جایزه شد. کاترین هپبورن با 12 بار نامزدی و کسب 2 اسکار و جک نیلکسون با 10 بار نامزدی، رده‌های بعدی بازیگران رکورد دار اسکار را به خود اختصاص داده اند. بیشترین تعداد جوایز اسکار که تاکنون به یک فیلم تعلق گرفته است را برای اولین بار «بن هور» در سال 1959 به نام خود ثبت کرد و توانست 11 جایزه اسکار کسب کند. این رکورد در سال 1997 توسط «تایتانیک» که هالیوودی‌ترین فیلم تاریخ سینمای دنیا است و  «ارباب حلقه‌ها» در سال 2003، تکرار شد. بیشترین تعداد نامزدی یک فیلم در بخش‌های مختلف جوایز اسکار را فیلم «همه چیز درباره ایو» به دست آورد. این فیلم توانست در 14 بخش، نامزد جوایز اسکار شود. این رکورد را «تایتانیک» در سال 1997 تکرار کرد. اولین فیلمسازی که توانست طی 2 سال متوالی، اسکار بهترین کارگردانی را از آن خود کند، «جان فورد» بود. او در سال 1940 و 1941، این جایزه را برای فیلم‌های «خوشه‌های خشم» و «دره من چه سرسبز بود» به دست آورد. «جوزف مانکویونچ» در سال‌های 1949 و 1950 این رکورد را تکرار کرد. اولین و تنها بازیگری که توانست هم زمان در یک سال در دو بخش بهترین بازیگر نقش اول و نقش مکمل نامزد شود، «باری فیتز جرالد» بود که در سال 1944 این رکورد را به نام خود ثبت کرد اما تنها در بخش بهترین بازیگر نقش مکمل مرد جایزه اسکار را از آن خود نمود. رکورد پیرترین برنده اسکار بهترین بازیگر نقش اول مرد متعلق به «هنری فوندا» است که در سال 1981 درسن 76 سالگی برای فیلم «برکه طلایی» موفق به کسب اسکار شد. رکورد جوان‌ترین بازیگر مرد برنده اسکار نیز در اختیار «آدرین برودی» است که در سال 2002، در سن 29 سالگی این جایزه را برای فیلم «پیانیست» به دست آورد. پیرترین کارگردانی که موفق به کسب اسکار شده، «کلینت استیوود» است که در سال 2004 و درسن 74 سالگی توانست این جایزه را برای فیلم «دخترمیلیون دلاری» دریافت نماید.


تاریخچه حضور ایران در اسکار


جایزه اسکار بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان برای سینمای هرکشوری حائز اهمیت است و افتخار جهانی را به دنبال دارد. در همین راستا، هرساله کشورهای گوناگون، نماینده رسمی خود را جهت حضور در این مراسم به آکادمی معرفی می‌کنند، اما تنها 5 فیلم شانس حضور درمیان 5 نامزد نهایی این بخش را دارند. سینمای ایران برای نخستین‌بار در سال 1356، فیلم «دایره مینا» ساخته داریوش مهرجویی را به اسکار معرفی کرد اما برخلاف تصورات، توفیقی برای سینمای ایران به دست نیامد. ایران طی این 32 سال، تنها 18 نماینده برای حضور در اسکار معرفی کرده است. باد صبا (آلبرلاموریس)/1357، زیردرختان زیتون (عباس کیارستمی)/1373، بادکنک سفید (جعفرپناهی)/1374، گبه (محسن مخملباف)/1376، بچه های آسمان (مجید مجیدی)/1377، رنگ خدا (مجید مجیدی)/1378، زمانی برای مستی اسب‌ها (بهمن قبادی)/1379، باران (مجید مجیدی)/ 1380، من ترانه 15 سال دارم (رسول صدرعاملی)/ 1381، نفس عمیق (پرویز شهبازی)/ 1382، لاک پشت‌ها هم پرواز می‌کنند (بهمن قبادی)/ 1383، خیلی دور، خیلی نزدیک (رضا میرکریمی)/ 1384، کافه ترانزیت (کامبوزیا پرتوی)/1385، میم مثل مادر (رسول ملاقلی پور)/1386، آواز گنجشگ‌ها (مجید مجیدی)/1387، درباره الی (اصغر فرهادی)/1388، اوج موفقیت ایران در این جشن جهانی، سال 1377 بود، سالی که بچه‌های آسمان، اثر ماندگار مجید مجیدی به اسکار رفت و برای اولین‌بار درمیان 5 فیلم برگزیده قرار گرفت و نامزدی بهترین فیلم خارجی زبان را برای سینمای کشورمان به ارمغان آورد. اما انتخاب نماینده ایران برای حضور در این مراسم نیز هرسال با حرف و حدیث‌های فراوانی همراه است و حواشی زیادی برانتخاب نهایی تاثیر می‌گذارد. به طور مثال، باران ساخته مجید مجیدی در سال 1380 تنها به پشتوانه حضور موفق بچه های آسمان به اسکار معرفی شد، در حالی‌که این فیلم حتی روی کاغذ هم شانسی برای حضور درمیان 5 نامزد نهایی این بخش را نداشت. و یا درسال 1386 که تا آخرین لحظات، حدس و گمان ها، «زمستان است» و «خون بازی» را شانس اصلی حضور در اسکار می‌دانستند، همزمان شد با سفر ابدی مرحوم رسول ملاقلی‌پور و در یک انتخاب کاملاً احساسی، میم مثل مادر، سفیر ایران در اسکار گردید و ناکام ماند. در حالی‌که عدم اکران بین‌المللی این فیلم هرگونه شانسی را برای انتخاب نهایی از آن سلب می‌کرد. در کنار عوامل و ضعف‌های تکنیکی، عدم اکران فیلم‌های ایرانی در آمریکا و به دنبال آن عدم نگاه مثبت رسانه‌ها و منتقدان آمریکایی به آثار ایرانی، از مهم‌ترین مسائلی است که سینمای کشورمان را در این جشنواره جهانی ناکام می‌گذارد. اما امسال به نظر می‌رسد هیات انتخاب متشکل از کمال تبریزی، ایرج تقی‌پور، محمد ودادی، مرتضی رزاق کریمی، سیدجمال ساداتیان، کیانوش عیاری، علی معلم و امیراسفندیاری، منطقی و معقولانه‌تر دست به انتخاب زده‌اند. این هیات باتوجه به شایستگی‌های فیلم آخر اصغر فرهادی به لحاظ ساختاری، مضمونی، تکنیکی و همچنین موفقیت‌های حاصله در سطوح ملی و بین المللی و امکان پخش مناسب در آمریکای شمالی، «درباره‌ی الی... » را به اتفاق آرا برای رقابت در بخش اسکار بهترین فیلم خارجی زبان در هشتاد و دومین مراسم اسکار، برگزید.
تردید، بیست و بی‌پولی، دیگر گزینه‌های احتمالی برای حضور در این جشنواره بودند. درباره الی حضور در جشنواره‌های مهم بین المللی همچون جشنواره فیلم برلین، جشنواره فیلم هنگ کنگ، جشنواره فیلم ترابیکا آمریکا، جشنواره فیلم ملبورن استرالیا و دریافت جوایز معتبری همچون خرس نقره‌ای بهترین کارگردانی در برلین و جایزه بهترین فیلم بلند جشنواره ترابیکا و ... را در کارنامه خود به ثبت رسانده است. درباره‌ی الی...  باتوجه به شایستگی‌هایش، می‌تواند نماینده افتخار آمیزی برای سینمای کشورمان باشد و ویترین افتخارات آن را با شوالیه‌ای طلایی که 4 کیلو وزن و 30 سانتیمتر ارتفاع دارد و بر روی یک حلقه فیلم ایستاده است، کامل کند!

نظرات کاربران (۰)

شما هم نظر دهيد comment
نظر شما:
نام:* ايميل:* وب‌سايت:
*وارد کردن نام و ايميل برای فرستادن نظر لازم است
لطفاً مختصر و درباره‌ی موضوع بنويسيد. نظرات پس از تاييد مدير سايت منتشر می‌شوند.