۲۹ بهمن ۱۳۸۶

کالیگولای تیم برتون

لیلی نیکونظر

«شر به هر صورتی نازل می‌شود و هیچ‌چیز بدتر از صورت‌های نیک نیست».

این جمله‌ی‌ تیم برتون است در «اسلیپی هالو» که از دهان جانی دپ بیرون می‌زند و حالا که در «سویینی تاد» این دو ششمین همکاری خود را پشت سر گذاشته‌اند، در نمایشی شریک شده‌اند که سراسرش خون و تیزی و خشونت و پُر از برق‌های پی‌درپی تیغ‌های سلمانی‌ست که بی‌درنگ خرخره‌ها را می‌درند، تا این جمله تیم برتون در «سویینی تاد»، تعبیر شود و در سراسر این نمایشِ پُر از خونخواری‌های شگفت‌انگیز برجسته، جایی نباشد برای اندکی ترحم به حال قربانی وامانده‌ای که پس از ۱۵ سال دوری و عذاب، به قصد خون‌خواهی و انتقام، پا در لندن موذی و کثیف گذاشته است. حالا دیگر برتون، بدبینانه، در قهرمان جانی‌اش، در این «کالیگولا»ی جنون‌زده‌ی بی‌طاقت، نه شور و اشتیاقی برای زندگی گذاشته و نه اساسا اندکی رحمت و شفقت داشته که بر پایان این موزیکال غریب، به شیرینی نقطه بگذارد.

تیم برتون حالا دیگر دست به ساختِ قهرمانی زده که از جهت ترس و تلخی، پیش پای «ادوارد دست‌قیچی»اش لنگ بیندازد، از این قرار که «سویینی تاد» با نام پیشین بنجامین بارکر، پس از یک تبعید ۱۵ ساله، از کشتی پیاده شده، تا در کوچه‌های پُر از موش و فقر و فساد لندن قدم بگذارد و گذشته‌ی ازدست‌رفته را از نو به دست بیاورد امّا، او در جریان کشف مرگ و مسمومیت زن و اسارت دخترش در دست قاضی رذل قصه، که همه توطئه‌ها از اصل زیر سر او بوده، به صرافت انتقام می‌افتد و در جریان این احساس غلیظ انتقام‌جویی‌اش، به چنان جنونی گرفتار می‌شود که همه‌ی ساکنان شهر را ـ‌هرکس که برای اصلاح پا در آرایشگاه جهنمی او می‌گذاردـ از دم، از لب تیغ‌های تیز و بُرّنده‌اش بگذراند.

تیم برتون در «سویینی تاد»، دیگر جایی، حتی برای ترحمی اندک باقی نمی‌گذارد. او هوشیارانه، چنان سویینی تاد و دستیار او را ـخانم لاوت که در نوع خودش موجود شیطان‌صفت متفاوتی‌ست‌ـ آرام‌آرام، به جنون می‌کشاند تا یک‌تنه، گوی خون‌خواری را از تمام آدم‌بدهای پیشین قصه بربایند و قصه‌ی «سویینی تاد» پُر از بازی‌های ترسناک منفی باشد، تا جایی که خود شخص برتون از این همه خشونت و کشت و کشتار کیفش حسابی کوک شود و با خودش بگوید؛ این است اجرای درست موزیکال غیرمتعارف «سویینی تاد»، همان‌که دیگران نتوانستند. همین است که «سویینی تاد»، با آن‌که بر اساس یکی از قصه‌های قدیمی انگلیسی‌ست و موزیکال مشهوری هم هست و نسخه‌های تئاتری هم دارد، از جهت نقاط عطف جنایت‌آمیزش و خون و خون‌ریزی‌هایی که دارد، می‌خواهد با ترسناک‌ترین فیلم‌های ژانر جنایت رقابت کند و سیاه‌وسفید شدن‌ش هم از آن روست که احتمالاً ادای دین سازنده‌اش به فیلم‌های ترسناک و جنایی سیاه و سفید قدیمی باشد ـآن‌طور که در گفت‌و‌گوهایش گفته، درباره‌ی قهرمان‌های قدیمی محبوبش با جانی دپ زیاد گپ می‌زنندـ؛ همین است که اگر آن نگاه همیشگی فانتزی کارگردان نبود و اساسا، این قصه‌ی موزیکال اجرا نمی‌شد، چه بسا روایت مدرن و اندکی دست‌کاری شده‌ی «سویینی تاد»، با این قصه و این همه قابلیت برای خون و خون‌ریزی و جنایت، یکی از ترسناک‌ترین فیلم‌های ترسناک چند دهه اخیر سینما می‌شد؛ تصورش سخت نیست، آرایشگر طبقه بالا، روی گردن ساکنان از همه‌جا بی‌خبر لندن تیغ می‌کشد و لاشه‌ها را به طبقه پایین و پیراشکی‌فروشی دستیار شیطان‌صفت‌ش می‌اندازد تا او گوشت آدمیزاد را در چرخ‌گوشت‌های غول‌پیکر چرخ کند و پیراشکی کند و به همان ساکنان از همه‌جا بی‌خبر لندنی بفروشد و کاسبی راه بیندازد. تصور کنید چه داستان خوفناکی می‌تواند باشد، در حد رقابت با تکان‌دهنده بودن «هفت» و «سکوت بره‌‌ها» و ده‌ها مثال و نمونه‌ی دیگر؛ هر چند هم‌نشینی این قصه با آواز هم به لطافت آن کمک نکرده و این هم‌نشینی غریب، به پوچی فضاها کمک هم می‌کند. پس می‌توانیم این‌طور بگوییم که جانی دپ با تمام لحظه‌های درخشان بازی‌اش ـمخصوصا در آن سکانس ناکام‌ماندن‌ش در قتل قاضی که برای اصلاح صورت زیر تیغ سلمانی او نشسته‌ـ و گریمی که کمی شبیه گریم سوارکار «اسلیپی هالو»‌ست و هلنا بونهام‌کارتر با گریمی که او را در «باشگاه مشت‌زنی» دیوید فینچر تداعی می‌کند، دست‌اندرکار قصه‌ای هستند که قرار است نسخه‌ی مورد علاقه‌ی تیم برتون سخت‌گیری باشد که ظاهراً نسخه‌های تئاتری این داستان را دیده و حالا خواسته نسخه‌ی سینمایی خودش را بسازد.

ولی این تازه‌ترین اثر تیم برتون چقدر تیم برتون‌‌وار است؟ هم تیم برتونی هست و هم نیست. هست، چون هر چه باشد، یک پسربچه بازی آخر را می‌کند و شر را تمام می‌کند تا نماینده‌ی بر حق دنیای کودکانه‌ی فانتزی و «پی‌وی»‌وار او باشد و از آن‌سو چندان تیم برتونی نیست؛ چون انگار، آن اندیشه‌ی غنی و تفکر فلسفی او را که در پس قصه‌های فانتزی‌اش عیان می‌کرد، ندارد. انتظاری هم نیست، «سویینی تاد» یک قصه‌ی قدیمی‌ست که ذوق ساختن یک موزیکال نامتعارف را به جان کارگردان اثر بزرگ و ستودنی‌ای چون «ماهی بزرگ» ریخته است. نه اینکه «سویینی تاد» کم‌اهمیت باشد، فقط، احتمالا با همه توفیقات این روزها و مطرح شدن‌های اخیرش، جایی همان میانه‌ی کارنامه‌ی برتون می‌ایستد، تا فقط این اثر، حاصل ششمین همکاری‌اش با جانی دپ و چهارمین همکاری‌اش با همسرش هلنا بونهام کارتر باشد. همین و احتمالا نه بیشتر؛ اثری در میانه‌ی کارنامه‌ی کارگردان بزرگی که البته می‌تواند بین جهان زیبا و معنادار «ماهی بزرگ» تا دنیای مرگ‌بار بدبینانه و پوچ «سویینی تاد» به راحتی رفت‌وآمد کند. پس خوشبختی‌ای هم اگر در کار باشد، نثار سایه‌های داستان می‌شود تا تیم برتون، «کالیگولا»ی آلبر کامویی خودش را بسازد، کالیگولایی که نامش «سویینی تاد» است.

نظرات کاربران (۱۰)

شما هم نظر دهيد comment
  • best movie

    نیما (۱۰ اسفند ۱۳۸۶، ساعت ۱۸:۴۵)
  • سلام. سووینی تاد جزء محبوب ترین فیلمهای من شد. یکی از صحنه های جالب فیلم اوایل فیلم بود که وقتی سووینی تاد با تیغ ریش تراشی خودش اواز میخوند یک دفعه تصویر خانم لاوت روی تیغ ریش تراشی افتاد خیلی ممنون از نقدتون به نظر من یکی از بهترین بازیگری های جانی دپ بود. در کل جانی دپ در فیلمهای " سفر به ناکجا اباد. ادوارد دست قیچی. دزدان دریایی کارائیب 1 و 2 و 3 . سووینی تاد. پنجره مخفی. سوار بی سر" خوش درخشیده . ولی خیلی دلم سوخت چون سووینی تاد وقتی دخترش رو در ارایشگاه دید وفکر نمیکرد این دختر همون بچه خودشه که چند سال از او دورش کردند. یک فیلم تاریخی.رمانس. در سینمای هند به نام جودا اکبر به کارگردانی اشوتوش گوواریکر و با بازیگری ریتیک روشن و ایشواریا رای چند روزه پیش اکران شد. اشوتوش گوواریکر چند سال پیش با فیلم لاگان موفق شد سینمای هند رو در بخش بهترین فیلم غیر انگلیسی زبان اسکار صاحب نماینده کنه و اینبار فیلمی رو مربوط به داستان واقعی در قرن 16 جلوی دوربین برده. در سینمای هند فیلمهای تاریخی در این چند ساله شکست خوردند اما اینبار فیلم جودا اکبر موفق شد این طلسم رو بشکنه. این فیلم هم در داخل موفق شده و هم تونسته در کشورهای " امریکا . استرلیا . کانادا . انگلیس. ایتالیا. کشورهای خلیج فارس و سایر نقاط جهان کلی تماشاگر داشته باشه. به هر حال بازیگر مرد این فیلم یعنی ریتیک روشن به خاطر بازیگری خوبش خیلی طرفدار داره و ایشواریا رای هم امیدوارم با این فیلم به اوج برگرده. این فیلم تا یک هفته دیگه با کیفیت عالی به صورت دی وی دی و وی سی دی به ایران میاد. خیلی خوشحال میشم اگه این فیلم به ایران اومد نقدی بر این فیلم بنویسید چون این فیلم میتونه متفاوت باشه. بالاخره وقتی بزرگرتین سوپراستارهای بالیوود با فیلمهای تاریخی شکست میخورند ولی ریتیک و ایشواریا رای میتونند این همه تماشاگر رو به سینما بکشونند حتما باید فیلم تاریخی خوبی باشه من یک وبلاگ در مورد بالیوود دارمن . خوشحال میشم از مطالب من در سایت بگذارید

    علی (۲۲ اسفند ۱۳۸۶، ساعت ۲۰:۴۶)
  • نکته جالبی که واقعاً توی این فیلم به نظرم رسید نوع کشتن و خون و خونریزی فیلم بود که اصلاً تو ذوق نمیزد و کاملاً هنری جلوه میکرد به طور ی که تماشاچی هم یک حس همدردی با " تاد" داشت جوری که کسی به دنبال دلیل کشتن افراد نمیگشت و با نفرتی که در دل تاد بود همراه و مستهق مردن میدید و شاید تاد تنها کسی بود که برای این کار دلیل کافی داشت، واقعاً موزیکال بودن فیلم بسیار به کم کردن خشونت و خیلی خشن جلوه دادن فیلم بسیار کمک کرد به نظره من عالی بود

    ehsan_talll (۱۶ فروردين ۱۳۸۷، ساعت ۲۱:۱۵)
  • مستحق رو اینجوری مینویسن نه مستهق

    fm (۲۰ دی ۱۳۸۷، ساعت ۲۰:۵۶)
  • مجموعه فیلمهای تیم برتون http://www.miniature-design.com/Timburton.html اختصاصی

    مرتضی (۶ آبان ۱۳۸۸، ساعت ۱۲:۵۹)
  • مجموعه فیلمهای تیم برتون http://www.miniature-design.com/Timburton.html اختصاصی

    مرتضی (۶ آبان ۱۳۸۸، ساعت ۱۳:۰۰)
  • مجموعه فیلمهای تیم برتون http://www.wonkadesign.com/Timburton.html اختصاصی اینک جدید و درست - تخفیف استثنایی ویژه عید

    مرتضی (۱۵ اسفند ۱۳۸۸، ساعت ۱۰:۴۳)
  • مجموعه فیلمهای تیم برتون http://www.wonkadesign.com/Timburton.html اختصاصی اینک جدید و درست - تخفیف استثنایی ویژه عید

    مرتضی خرم دل (۱۵ اسفند ۱۳۸۸، ساعت ۱۰:۴۳)
  • مجموعه داستان های کوتاه سویینی تاد: در جستجوی جوانا sweeney.blogfa.com محتاج کمک، مراجعه کنین، ایده بدین، منتظرم می خوایم عاشق پیشه ی افسانه ای قرن رو زنده کنیم ... !!!

    فرشته (۱۲ آبان ۱۳۸۹، ساعت ۱۶:۰۳)
  • من عاشق سویینی تاد شدم. منظورم عاشق نیست، منظورم دیوونه ست! با تمام وجود عاشقشم!!! چند شب در میون خوابشو می بینم همین دو شب پیش هم خواب دیدم قسمت دومش ساخته شده! یکی اینو به تیم بگه!!!

    فرشته (۲۵ مهر ۱۳۸۹، ساعت ۱۰:۲۳)
نظر شما:
نام:* ايميل:* وب‌سايت:
*وارد کردن نام و ايميل برای فرستادن نظر لازم است
لطفاً مختصر و درباره‌ی موضوع بنويسيد. نظرات پس از تاييد مدير سايت منتشر می‌شوند.